گرنگ
فه‌ره‌نسا داوای‌ هه‌ڵوێستی‌ توند دژی‌ توركیا و سزادانی‌ ده‌كات
نرخی دراوه‌كان له‌كاتی كردنه‌وه‌ی بازاڕ
به‌وێنه‌... له‌ رووداوێكی‌ هاتووچۆدا 4 كه‌س بوونه‌ قوربانی‌

کراوەیی ئیسلامی

پێگەی بەرەی تەحریر شام لە گۆڕانكارییەكانی سوریادا

31/05/2020

ن/عەلی ڕەزا مەجیدی
و/بەختیار ئەحمەد


سەرەتا


بەرەی تەحریری شام پێگەیەكی تایبەتی هەیە لە دۆسێی سوریا، بە شێوەیەك كە ناكرێت ئایندەیەك بۆ سوریا وێنا بكرێت بە بێ لە بەر چاو گرتنی ئەم گروپە چەكدارە، هەر بۆیە بۆ شرۆڤەكردنی گۆڕانكارییەكانی ئێستای سوریا و پێشبینی كردنی داهاتووی ئەو وڵاتە، دەبێت ئایندەی ئەم گروپەش لەبەرچاو بگیرێت لەبەر ئەوەی گەر  ئەو كارە نەكرێت قسە لە سەر ئەگەرەكانی داهاتووی سوریا ئەستەم دەبێت.


1. دەروازەی هاتنە ناوەوەی سەلەفییە جیهادییەكان:

یەكێك لەو كارتە گرنگانەی كە ئەبو محەمەدی جۆلانی لە دانوساتانە سیاسییەكانیدا لە قازانجی خۆی بەكاری هێناوە، ئەوە بووە كە ئەو دامەزرێنەری گروپیی تیرۆریستی (بەرەی نوسڕە)ی سەر بە ڕێكخراوی قاعیدە بووە و گەورەترین ڕێڕەویش بووە بۆ هاتنە ناوەوەی جیهادییە سەلەفییەكان بۆ ناو شەڕی ناوخۆیی سوریا.

ئەگەر چی هەر ئەم باسە وادەكات لەسەر ئاستی جیهان تەواوی وڵاتان مۆركی (تیرۆریست) بدەن لە بەرەی تەحریر شام، بەڵام دیوێكی دیكەی دراوەكە ئەوەیە كە تەواوی وڵاتان ترسی گەورەیان هەیە لە كۆبوونەوەی سەلەفییە جیهادییەكان لە ئیدلب. هەر بۆیە تەواوی لاینە دەرگیرەكانی دۆسێی سوریا پێیان وایە تا چارەسەرێك بۆ بوونی ئەو جیهادییە سەلەفییانە نەدۆزرێتەوە، ناكرێت وێنای كۆتایی جەنگ بكرێت لە سوریا.

جێگەی ئاماژە پێدانە كە جگە لە بەرەی نوسڕە گروپ گەلێكی دیكەی جیهادی بوونیان هەیە لە سوریا و تەواوی ئەو گروپانە پەیوەندییەكی باشیان هەیە لەگەڵ بەرەی نوسڕەدا. لە ماوەی هەشت ساڵ لە شەڕی ناوخۆیی لە سوریا، تەنیا ڕێكخراوێك كە هەڵگری هەمان گوتاری سەلەفی جیهادی بێت لە سوریا و گەورە تربێت لە بەرەی نوسڕە، ڕێكخراوی تیرۆریستی داعشە كە لە كۆتاییەكانی ساڵی 2013 ەوە كەوتە ململانێی چەكدار لەگەڵ ڕێكخراوە چەكدارەكانی دیكە و لە ساڵی 2014 ەوە ڕووبەڕووی بەرەی نوسڕە بۆوە. ئەگەر لەم ڕووبەڕووبوونەوانەی دوای هەڵوەشاندنەوەی بەرەی نوسرەش و دروستبوونی بەرەی تەحریری شام بگوزەرێین، دەتوانین بڵێین كە زۆرینەی گروپ وڕێكخراوە سەلەفی جیهادییەكانی سوریا پەیوندییەكی دۆستانەیان هەبووە لەگەڵ بەرەی نوسڕەدا هەروەك پارتی توركستانی ئیسلامی، جوندولئەقسا، كەتیبەكانی ئیمام بوخاری و ... هتد. بەم پێیە دەتوانین بڵێین كە جۆلانی خاوەن كارتی گوشارێكی تایبەتە كە لە ڕێگەیەوە دەتوانێت وا لە ئەنقەرە بكات هاوكاری بكات و ناچاری بكات كە هاوكاری بێت لە پڕۆژەی سەركوت كردنی ئەحراری شام و دروستكردنی دەوڵەتی حكومەتی فریاكەوتن.

جۆلانی دەری خستووە كە تەنها كەسە دەتوانێت چەكدارە سەلەفییە جیهادییەكان بە شێوەیەك جڵەو بكات كە بتوانێت لەو ڕێگەیەوە لەگەڵ دەوڵەتەكان دانوستان بكات. هەر گەمەكارێك (چ ڕژێمەكەی بەشار ئەسەد بێت یاخود هاوپەیمانەكانی، توركیا و وڵاتە نەیارەكانی توركیا) گەر بیەوێت لە سوریا ڕۆڵی هەبێت، دەبێت بیر لە بوونی سەلەفییە جیهادییەكان بكاتەوە لە ئیدلب و لەو ڕووەشەوە جۆلانی ڕەنگە تەنها كەسێك بێت كە لە لایەك بتوانێت جڵەوی تونڕەوەكان بكات و لە لایەكی دیكەشەوە كەسێك بێت كە بتوانرێت دانوستان لەگەڵیدا بكرێت بەو پێیەی كە كەسێكی خاوەن ئەزمونە لەو بوارەدا.

هەر لەو ڕووەوەیە كە هەندێك كەس پێیان وایە پرسی جڵەو كردنی (حوراسەدین) یەكێكە لە هۆكارەكانی مانەوەی جۆلانی لە ئیدلب لە كاتی نەهێشتنی تەواوەتی حوراسەدین، بەرەی تەحریرش ڕووبەڕووی كێشەی گەورە دەبێتەوە.

2. حكومەتی فریا كەوتن و دەستگرتن بەسەر دوو لەسەر سێی ئیدلب:

دووەمین خاڵی گرنگ كە دەبێت لەسەر پێگەی ئێستای بەرەی تەحریر شام لەبەر چاو بگیرێت ئەوەیە كە ئەو ڕێكخراوە دەستی گرتووە بەسەر دوو لەسەر سێی پارێزگای ئیدلب. دوای دەرگیرییەكانی نێوان بەرەی تەحریری شام و ئەحراری شام لە مانگی حەوتی ساڵی 2017، بەشێكی زۆری پارێزگای ئیدلب كە بریتی بوو لە شارەكانی ئیدلب، ئەریحا، سلقین، جسر ئەاشغور و ... هتد كەوتە ژیر دەستی بەرەی تەحریر شامەوە.

هاوكات لەناو بەرەی تەحریری شامدا باسی "جیهادی سیاسی" و پێداویستی گرنگی لەگەڵ "جیهادی چەكدارانە" هاتە ئاراوە. دەرەنجامی ئەو دانوستانانە ئەوە بوو كە دەوڵەتێك دەمەزرێنرا كە ئەندامەكانی سەر بە بەرەی نوسڕە نەبوون و ئەو دەوڵەتە كاری ڕێکخستنی كاروباری گوزەرانكردنی دانیشتوان و دابین كردنی خزمەت گوزارییەكان بوو. بەم شێوەیە لە ساڵی 2017 بە شێوەی فەرمی حكومەتی فریاكەوتن دروستكرا بە كابینەیەكی 11 وەزیری كە "محەمەد ئەلشەیخ" سەرۆك وەزیرانەكەی بوو و داوی چل ڕۆژ 72 كاتژمێر بۆ دەوڵەتی كاتی دانرا تا بە تەواوەتی ئیدلب بەجێ بهێڵێت، لە ماوەی نێوان مانگی تەموز تا كانونی دووەم ئەنجومەنە لۆكاڵییەكان لە شارە جیاوازەكانی ژێر دەسەڵاتی بەرەی تەحریر شام دروستبوو.

لە شەڕەكانی نێوان زەنگی و تەحریر شام لە ساڵی 2018، ئەحراری شام توانی دوای پاكسازی كردنی سەراقب و معرە ئەلنوعمان، بەرەو ئەریحا پێشڕەوی بكات و ئەو شارە گرنگەش داگیر بكات. هوكات زەنگیش توانی شاری ستراتیژی "دار ئەلعزە" بگرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا نیوەی ئیدلب لەژێر دەستی تەحریری شام مایەوە. لە سەرەتای ساڵی 2019 و دەستپێكی گەڕی نوێ شەڕەكان، تەحریر شام توانی بە تەواوەتی ئەو سێ ناوچەیەی كەلە ژێردەستی زەنگی و ئەحراری شام كە بە بەری ڕزگاری سوریا ناسراوبوون، بوو بگرێت و ببێ بە یەكەم هێزی بێ ڕكابەر لەئیدلبدا.

لە ئێستادا تەواوی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی ئۆپۆزسیۆن لە ئیدلب كە 60% پارێزگای ئیدلب لە خۆ دەگرێت (لە ڕیفی ڕۆژئاواوە و باشوری پارێزگای حەلەبەوە تا باكوری پارێزگای لازقییە) لە لایەن حكومەتی فریاكەوتنەوە بەڕێوە دەبرێت.  لەنێو وەزیرەكانی ئەو حكومەتەدا ناوی (ئیبراهیم شاشۆ) بەرچاو دەكەوێت كە لە ڕابوردوودا بەرپرسی دیوانی شەرعی حەلەب بووە و بە یەكێك لە سەلەفییە بەناوبانگەكانی حەلەب ئەژمار دەكرێت.

3. گەورەترین گروپی چەكدار و بە ڕووكەش سەربەخۆ لەناو ئۆپۆزسیۆن

باسێكی تر كە وا دەكات بەرەی تەحریری شام زیاتر گرنگ بێت، پێگەكەیەتی لەناو گروپە ئۆپۆزسیۆنەكاندا. لە ڕاستیدا جۆلانی لە ساڵی 2014 توانی تەواوی گروپە چەكدارەكان ناچار بكات یان لەگەڵ ڕژێمی سوریا بكەونە سازشەوە، یاخود پاڵ بدەنە پاڵ هێزێكی دەرەكییەوە، لەو سەروبەندەشدا ئەو گروپانەی كە نەچوونە ژێر باری هیچ یەك لەو دوانە، لەلایەن نوسڕەوە لاواز كران و دواتر كۆتاییان پێ هێنرا.

گروپە سەربەخۆكانیش دوای سەركوت كردنەكانی ئەم دواییەی ئیدلب وەك گروپی زەنگی و هەڵۆكانی شام و سوپای ڕزگاری سوریا و سوپای نیشتیمانی، ناچار بەدەستە بەندی نوێ كران و دواجار گروپەكان لە چوار گروپی سەرەكی ڕیزبەندی كران، بەرەی تەحریر شام، گروپە سەلەفییە جیهادییەكانی ناو ژوری ئۆپەراسیۆنەكانی (حرض المۆمنین) و گروپە سەلفییە جیهادییەكانی دیكەی وەك پارتی ئیسلامی توركستانی و جوندی قەوقاز و كەتیبەكانی ئیمام بوخاری.

بەكورتی دەكرێت بوترێت كە جگە لە بەرەی تەحریر شام ناكرێت لە ئێستا گروپێكی چەكداری تر بەدی بكەین لە ئیدلب كە بتوانێت ڕۆڵی گرنگ بگێڕێت و لە هاوكێشەكاندا خاوەن قورسایی بێت.

وادێتە پێش چاو كە لەو ڕوەوە كە جۆلانی لەگەڵ توركیا خاوەن یەك بەرژەوەندی هاوبەش بن، بەو پێیەی كە جۆلانی خۆی وەك هێزێكی بێ ڕكابەر جێكردۆتەوە لەلای توركیا و هەر بە هۆی جۆلانیشەوەیە كە تەواوی گروپە چەكدارەکان ناچار بوون پەیوەست بن بە سوپای نیشتیمانییەوە كە هێزێكە بە چاودێری توركیا دروستبووە و ڕێكخراوە. ئەم هێزەش لە پرۆسەی سەربازی كانی ئاشتی لە سوریا و ناردنی هێزەكانی بۆ لیبیا دەری خست كە هێزێكی گوێڕایەڵ و جڵەكراوی سوپای توركیایە؟

4. دواهەمین چانسی تیرۆر بۆ ڕەوایی بەخشین بە پرۆسەكانی سوپای سوریا

دیمەشق لە سەرەتای شەڕی سوریا لە ژێر ناوی شەڕ دژی تیرۆر، رەوایەتی دەدا بە شەڕی خۆی دژ بە قاعیدە و داعش لە سوریا، داوی ڕێككەوتنەكانی ئاستانا دیمەشق بە ناچار ملی بۆ ئەوە دا كە ئیدی ناتوانێت بە پاساوی شەڕی تیرۆر، شەڕ لە دژی سوپای ئازاد بەرپا بكات، هەر بۆیە شەڕی لەو ناوچانەدا وەستاند كە لەژێر دەسەڵاتی توركیادا بوون، وەك ناوچەكانی (قەڵغانی فورات، عەفرین و كانی ئاشتی) هەر لەبەر هەمان هۆش ناتوانێت شەڕ دژی هێزەكانی سوریای دیموكرات بەپا بكات.

لەدوای دانوستانەكانی ئاستانا، هەمیشە یەكێك لەم دوانە بەهانەی شەڕ كردن بووە بۆ سوریا بە بیانوی شەڕئ تیرۆر، یا بەرەی نوسڕە لەناوچەی جێ ناكۆك بوونی هەبووە، یا دیمەشق ڕایگەیاندووە كە لایەنی بەرامبەر ئاگر بەستی پێشێل كردووە.

سەبارەت بە ئیدلب دۆخەكە هەستیار ترە، توركیا دەرعا و ڕیفی باكوری زۆر بەلاوە گرنگ نەبوو و لە نیگەرانییەكانی سوریا تێدەگەیشت سەبارەت بە ڕیفی دیمەشق. هەروەها توركیا لەگەڵ پرۆسەكانی ڕۆژهەڵاتی غوتەی بوو تا گرنگترین كارتی سعودییە كە (سوپای ئیسلام) بوو كۆتایی پێبێت و پەنا بۆ توركیا بهێنێت. هەروەها بەدوور نازانرێت كە توركیا لەگەڵ پرۆسە سەربازییەاكنی دەرعا بێت تا گرنگترین كارتی ئەمەریکا و ئەردەن و دواجار ئیمارات و سعودییە كە ژووری پرۆسەكانی موك و بەرەی باشور كۆتایی پێ بێت و خۆی باڵا دەست بێت لە ناو ئۆپۆزسیۆندا.

لە ئیدلب دۆخەكە بە تەواوەتی جیاوازە،  توركیا چەندین بنكەی سەربازی لە ئیدلب هەیە و باش دەزانێت كە ئەگەر ئیدلب تێك بچێت، نائارامی زۆر گەورە لەناو توركیا دروست دەبێت لە ڕووی تێكچوونی ئەو یەكڕیزییەی كەلەنێوان گروپە سەلەفییە جیهادییەكاندا هەیە و چ لە ڕووی ئاوارە بوونی ملیۆنەها سوری دانیشتوی ئیدلب كە لە ئێستادا بەدوور دەزانرێت تروكیا بەرگەی میوانداریان بگرێت.

دەرەنجام


هەروەك پیشتر باسی لێوەكرا، دەكرێت بوترێت كە تەحریری شام یەكێكە لە گرنگترین و لە هەمان كاتدا ڕێكخراوترین گروپی سەلەفی جیهادی لە سوریا و كە ئایندەی ململانێكانی سوریا پەیوەندی هەیە بە ئایندەی ئەو گروپەوە. بەهۆی دەستگرتنی بەسەر بەشێكی زۆری پارێزگای ئیدلب و دروستكردنی دەوڵەتی فریاكەوتن و توانای لە زاڵ بوون بەسەر گروپە سەلەفییەكانی دیكە، پێ ناچێت سوریا بە ئاسانی بتوانێت ڕووبەڕووی ببێتەوە. توركیاش لەگەڵ ئەوەی كە هەندێك بەرژەوەندی هاوبەشی هەیە لەگەڵ تەحریری شام، بەڵام ترسی سەرەكی لەو ئاوارانەیە كە لە ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای سوریا لەگەڵ تەحریری شام ڕوو لە سنوورەكانی دەكەن.

http://tabyincenter.ir/36855

 

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا لە ناوەندی کوردستان بۆ توێژینەوە لە ململانێ و قەیرانەکان بڵاوکراوەتەوە


ئه‌م بابه‌ته 853 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

زۆرترین خوێنراو

Millet copyright 2015 © . All right reserved
Avesta Group and powered by Microsoft Azure