X
ئ|

لێکەوتەکانی هێرشی سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا

ڕاپۆرت

پێش 2 هەفتە     234 ژمارەی خوێندراو
Alternate Text

 

تەحسین تەها چۆمانی


هێرشە مووشەکییەکەی سەرەتای هەفتەی رابردوو بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ناوچەی سەوزی بەغدا، کاردانەوەی سیاسی تا ئاڵۆزی ئەمنی لێکەوتەوە. لە بەغدا، حکومەت و بەشێک لە لایەنە سیاسی و حەشدی شەعبی لەسەر ئەم پرسە لە یەک بەرەن، گروپی چەکداری دیکەش هەن، کە لە هێرشەکە تێوەگلاون، هەڕەشە دەکەن و لە بەرەیەکی دیکەدان. مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عیراق لەسەر ئاڵۆزبوونی دۆخی ئەمنیی بەغدا لە شەوی 25ی ئەم مانگە دەڵێت: "ئەگەر پێویست بێت ئامادەی روبەڕوبوونەوەی یەکلاکەرەوەین و ئاسایشی عیراق ئەمانەتێکە لە ئەستۆی هەمووماندایە".

گۆڕانکاری لە سیاسەتی حزبە سیاسییەکاندا
هێرشەکە پێدەچێت تەواوکەری ئەو هێرشانە نەبێت، کە لە دوای رووداوەکانی سەرەتای ئەم ساڵەوە، ناوچەی سەوز لە بەغدا و بەتایبەتیش باڵیۆزخانەی ئەمریکا کراونەتە ئامانج. هێرشەکە دەریخست کە گۆڕانێکی زۆر لە سیاسەتی حزبە سیاسییەکانی عیراق، بەتایبەتیش لایەنە شیعەکان لەسەر ئەم پرسە هاتووە، لەسەرووی هەموویان، رەوتی سەدر.

عیراق لەڕێی دامودەزگا ئەمنییەکانییەوە رایدەگەیەنێت: چەند تۆمەتبارێکی پەیوەست بە هێرشەکەیان دەستگیرکردووە. فەرماندەی هێزە چەکدارەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەڕەشەی ئەوە دەکات، ئەگەر بەرژەوەندییەکانیان لە عیراق بکەوێتە مەترسییەوە، بێدەنگ نابن، ترەمپ-یش هۆشداریی توندی داوە.

 تەواوی ئەو بێنەوبەردەیە چیمان پێدەڵێت؟
شەوی 20ی ئەم مانگە، هەشت مووشەک ئاڕاستەی ناوچەی سەوز کران، ئامانج لە هێرشەکە باڵیۆزخانەی ئەمریکا بوو، بەڵام زیانێکی ئەوتۆ بەر باڵیۆزخانەکە نەکەوت. ناوەندی راگەیاندنی ئاسایشی عیراق دەڵێت: تەنیا چەند باڵەخانەیەکی نیشتەجێبوون زیانیان پێگەیشتووەو سەربازێکی عیراقیش بریندار بووە.

هێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا، رووداوێکی تازە نەبوو، بەڵکو ئەمساڵ زۆرترین کات بە ئامانج گیراوە، بەڵام ئەوەی تازەبوو، کاردانەوەی بەشێکی زۆری لایەنە شیعەکان بوو، کە گۆڕانێکی زۆر لە کاردانەوەکانیان دەبینرا. موقتەدا سەدر، ئەوەی خستۆتەڕوو کە "دەبێت چەک تەنیا لە دەستی حکومەت بێت، هەر کەسێکیش لە دەرەوەی ئەمە چەکی پێ بێت، من بە تیرۆریست یان لە یاسا دەرچووی دەزانم".

دەربڕینی نیازپاکی
کاردانەوەکان بە جۆرێک جددی بوون، تەنانەت بۆ یەکەمجار حەشدی شەعبی لەسەر ئەم هێرشە بڕیاریدا دەست بە لێکۆڵینەوە بکات، حەشد بۆ ئەوەی نیازپاکی خۆی لە رووداوەکە پیشانبدات، دەیەوێت کار بۆ ئاشکراکردنی بکەرانی هێرشەکە بکات.

 ئەمریکا هەمیشە لە کاتی روودانی هێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەی بەغدا، ئەوە دووپاتدەکاتەوە کە "هێرشەکان دەستی گروپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێرانی لە پشتە". هەرچەندە ئێران لە دوایین هەڵوێستیدا لەڕێگەی وەزارەتی دەرەوەی، ئیدانەی هێرشەکەی کرد.

خاڵێکی تر لە کاردانەوەی لایەنە شیعەکان لەسەر هێرشەکە، ئەو تێگەیشتنە هاوبەشەیە کە لە دوو مانگی رابردوودا ئەمریکا هەڕەشەی داخستنی باڵیۆزخانەکەی کرد. لەگەڵ ئەم هێرشەش دووبارە ئەم بابەتە سەریهەڵدایەوە، هەرچەندە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا رەتیکردەوە کە باڵیۆزخانەکەیان دابخەن، بەڵام ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز، پەردەی لەڕووی هەندێک رێکاری واشنتۆن لەسەر ئەم پرسە ئاشکرا کردووە، بەڵام تا ئێستا روون نییە کە رێکارەکان لەم رووەوە چی دەبن؟

دۆخی بەغدا بە جۆرێکە هەموو لایەنەکان، ئێستا پێیان وایە هێرشی لەو جۆرە زیان بە پرسی ئەمنی و پێگەی سیاسیی ناوچەیی و نێودەوڵەتیی عیراق دەگەیەنێت.

دژایەتیکردنی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عیراق
سەرەتای ئەمساڵ، دوای رووداوەکەی نزیک فڕۆکەخانەی بەغدا، ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، بەبێ بەشداریی نوێنەرانی کورد و سوننە، بڕیاری دەرکردنی هێزە بیانییەکانیان دەرکرد. ئەگەرچی بڕیارەکە تەنیا کاردانەوەی هێرشی نزیک فڕۆکەخانەی بەغدا بوو، بەڵام بەگشتی ویستی دەرکردنی هێزە بیانییەکان و بەتایبەت ئەمریکا، لە سەرەتای پڕۆسەی ئازادیی عیراقەوە لەلایەن بەشێک لەلایەنە شیعەکانەوە، کاری لەسەر دەکرێت. ئەمریکا تەئکیددەکاتەوە «ئێمە نامانەوێت بۆ هەمیشە لە عیراقدا بمێنینەوە»، بەڵام لایەن شیعەکان سوورن لەسەر دەرکردنیان و گوشارەکانیشیان چڕترکردۆتەوە. ئەمریکا دەیەوێت بە قۆناغ سێ یەکی هێزەکانی لە عیراق بکشێنێتەوەو تەنیا 2500 سەرباز بهێڵێتەوە.

لێکەوتەی هێرشەکان
هێرشی سەر باڵیۆزخانەی وڵاتان و بەتایبەتیش ئەمریکا، نیگەرانییەکی زۆری لەلایەن حکومەتی عیراق و بەشێکی زۆری لایەنە سیاسییەکان دروست کردووە. لە ماوەی رابردوودا ئەمریکا هەڕەشەی داخستنی باڵیۆزخانەکەی کرد لە عیراق.

بەغدا، هێرشەکان بۆ سەر باڵیۆزخانەی وڵاتان لە ناوچەی سەوز بە لێدان لە بەرژەوەندییە سیاسی و ئەمنییەکانی وڵاتەکەی دەزانێت. مستەفا کازمی ئەو هێرشانە بە تیرۆریستانە دەزانێت و فەرماندی هێزە هاوبەشەکانی عیراقیش دەڵێت: رێگەنادەین دیدێکی نەرێنی لەسەر ئاستی وڵاتان لە بارەی عیراق دروستببێت.

عیراق، ئێستا لە بارودۆخێکی هەستیاری قەیرانی سیاسی، ئابووری و تەندروستی و ئەمنیدایە. بۆیە هەر جۆرە هێرش و پەلامارێک بۆسەر باڵیۆزخانەکان، بەتایبەتیش ئەمریکا قەیرانەکان قووڵتر دەکاتەوە.

عیراق بۆ تێپەڕاندنی کۆی ئەو قەیرانانە، پێویستی بە راگرتنی دۆخە ئەمنییەکەیەتی لە ناوخۆی وڵاتدا، لەسەر ئاستی دەرەکیشدا پێویستی بە پەیوەندییەکی باشی سیاسی هەیە، بۆیە بەردەوامی هێرشەکان، چارەسەری قەیرانەکان لە عیراق درەنگتر دەخات. سەرۆک کۆماری عیراقیش دەڵێت: "ئەو هێرشانە زیان بە ناوبانگی عیراق دەگەیەنێت لە ئاستی نێودەوڵەتیدا".

تێگەیشتن لە لێکەوتەی خراپەکانی
حکومەتی عێراق و لایەنە سیاسییە شیعەکان بەتایبەت، لە لێکەوتەی خراپی ئەو هێرشانە تێگەیشتوون، موقتەدا سەدر، لە دوایین راگەیاندراویدا داوا لە ئەمریکا و ئێران دەکات، ململانێکانیان لە عیراق دووربخەنەوە، بەتایبەت کە ساڵیادی رووداوەکەی سەرەتای ئەمساڵ نزیک دەبێتەوە، ئەوەش هێندەی تر دۆخەکەی هەستیارکردووە.

عیراق لە لایەنی سیاسی، ئەمنی و ئابووریدا، بە دۆخێکی خراپدا دەڕوات، بۆیە ئەگەر ئاڵۆزییە ئەمنییەکان لەوەی کە هەن تەشەنە بسەنێت، ئەوا وەک چاودێران دەڵێن "دۆخی عیراق بە جۆرێک تێکدەچێت، ئەگەری رێکخستنەوەی ئاسان نابێت".

س: ئاژانسەکان/ کوردستانی نوێ