X
ئ|

دیدى ستراتیژیی چین

ڕاپۆرت

پێش 2 هەفتە     122 ژمارەی خوێندراو
Alternate Text

نوسین: جۆرج فریدمان
له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: به‌ختیار ئه‌حمه‌د ساڵح

په‌ره‌سه‌ندنى هه‌ڵسه‌نگاندنى ووردى ئه‌گه‌ره‌كانى نییه‌ت و تواناكانى دوژمن، به‌یه‌كێك له‌ سه‌خت ترین گرفته‌كانى سیاسیه‌تى ده‌ره‌كى ئه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ زۆر جاریش له‌ شێوه‌ى چه‌ند راستییه‌كى جیا له‌ یه‌ك به‌دیار ده‌كه‌وێت.

من به‌م دواییه‌ ئه‌م باسه‌م له‌ وتارێكمدا تاوتوێ كرد و روونم كرده‌وه‌ كه‌ تا ئاستێك وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا خراپ خوێندنه‌وه‌ى بۆ نییه‌ته‌كانى یه‌كێتى سۆڤێتى كرد. سۆڤێتییه‌كان له‌ دواى جه‌نگى جیهانى دووه‌مه‌وه‌ كاریان له‌سه‌ر دووباره‌ بنیات نانه‌وه‌ كرد و ئه‌م كاره‌ش به‌ده‌یان ساڵ كارى پێویست بوو.  به‌رپاكردنى جه‌نگ دژى ئه‌وروپا كه‌ بۆى هه‌بوو ته‌واوى ئه‌وروپاى رۆژئاوا وێران بكات، هیچ جۆره‌ پاڵنه‌رێكى دروست نه‌كرد، له‌و كاته‌دا وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا له‌برى هه‌ڵسه‌نگاندنى تواناى لۆجستى یه‌كێتى سۆڤێت بۆبه‌رپاكردنى هێرشێكی به‌رفراوان، سه‌رقاڵى خۆ ئاماده‌ كرد بوو بۆ جه‌نگ. ئه‌مه‌ریكا خۆى ئاماده‌ كردبوو بۆ خراپترین ئه‌گه‌ر، به‌ڵام له‌ راستیدا دۆخه‌كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ نه‌بوو.

ئه‌م خراپ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ به‌شێك بوو له‌ خراپ هه‌ڵسه‌نگاندنێكى دیكه‌: یه‌كه‌م ئه‌ژمار كردنى تواناكانى یابان له‌ جه‌نگى جیهانى دووه‌مدا. واشنتۆن ده‌یزانى كه‌ ئه‌گه‌رى جه‌نگ له‌ ئارادایه‌ و بۆ ئه‌و كاره‌ش پلانى هه‌بوو بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى، به‌ڵام پلانداڕێژه‌رانى جه‌نگ تواناكانى یابانیان بۆ تێگه‌یشتن له‌ جه‌نگ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرت و له‌وه‌ نه‌گه‌یشتن كه‌ یابان ره‌تى ده‌كاته‌وه‌ به‌ پێى مه‌رجى ئه‌مه‌ریكا بچێته‌ شه‌ڕه‌وه‌. هه‌روه‌ها ئه‌وان تواناى فه‌رمانده‌ ده‌ریاییه‌كانى یابانیان به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرت و شكستیان هێنا له‌و رێوشوێنانه‌ى كه‌ كه‌شتى فرۆكه‌ هه‌ڵگره‌كانى كرده‌ ئامانجێكى ئاسان. ئه‌وان له‌ نییه‌تى شه‌ڕ تێگه‌یشتن به‌ڵام نه‌یان توانى له‌ نییه‌تى یابانییه‌كانى تێ بگه‌ن بۆ دیارى كردنى جه‌نگ و كه‌ره‌سته‌ى پێویست بۆ ئه‌نجامدانى ئه‌و كاره‌ .

له‌ كاتى جه‌نگى سارددا، وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا هه‌ڵوێستێكى به‌رگرى وه‌رگرت دژ به‌هێرشی روسیا كه‌ هیچ كات رووى نه‌دا، به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ كاتى جه‌نگى جیهانى دووه‌م، واشنتۆن پێى وابوو كه‌ یابان پشت به‌و كه‌ره‌سته‌ خاوه‌ ده‌به‌ستێت كه‌ له‌ باشوره‌وه‌ به‌ده‌ستى ده‌گات هه‌ربۆیه‌ وا پێشبینی ده‌كرا كه‌ یابان روو له‌ باشور بكات و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك پێشبینی نه‌ده‌كرا كه‌ یابان هێرشێكى ناراسته‌وخۆ ئه‌نجامبدات. له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا راستییه‌كانى پشتگوێ خست. شیمانه‌كانى ئه‌مه‌ریكا بۆ روسیا له‌سه‌ر بنه‌ماى هێرش بنیادنرا، له‌ كاتێكدا بۆ یابان شیمانه‌كان دژ به‌ هێرشی راسته‌وخۆى ئه‌و وڵاته‌ بوون. وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا توانایه‌كى زۆرى له‌به‌رده‌ستدا بوو كه‌ ده‌یتوانى رزگارى بكات له‌و خرا تێگه‌یشتنه‌، به‌ڵام به‌رده‌وامى له‌خراپ خوێندنه‌وه‌ى راستییه‌كان له‌ جه‌نگه‌كانى دیكه‌ى ئه‌مه‌ریكا وه‌ك ڤێتنام و عێراق ده‌ریده‌خات كه‌ گرفتێكى سه‌ره‌كى هه‌یه‌ له‌ پلان دانانى سه‌ربازیدا. ئه‌گه‌ر وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا له‌ هه‌ركاتێكدا روبه‌ڕووى چین ببێته‌وه‌، هیچ شتێك له‌وه‌ گرنگتر نییه‌ كه‌ تێبگه‌ین چین چۆن له‌ پێگه‌ى ستراتیژییه‌كه‌ى خۆى تێده‌گات، یاخود به‌ مانایه‌كى دیكه‌، چۆن پێگه‌ جوگرافییه‌كه‌ى چین ، ئه‌و وڵاته‌ به‌هه‌ڵس و كه‌وتێكى دیار كراو ناچار ده‌كات.

چین دوو گرفتى سه‌ره‌كى هه‌یه‌: پاراستنى یه‌كپارچه‌یی و رێگرى كردن له‌ ناسه‌قگیری كۆمه‌ڵایه‌تى. چین ده‌بێت به‌درێژایی سنوورى خۆى له‌گه‌ڵ تبت و شیانجیانگ، ئه‌بێت رووداوه‌كان جڵه‌و بكات، هه‌روه‌ها روداوه‌ ناوخۆییه‌كانى مه‌نگۆلیا. له‌ هه‌مان كاتدا پێویسته‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دابه‌ش بوونى ئابووریدا بكرێت له‌نێوان ناوچه‌ كه‌ناراوییه‌كان و رۆژئاواى چین، ئه‌و حاڵه‌ته‌ى كه‌شۆڕشی چینى به‌رپاكرد به‌رابه‌رایه‌تى ماوتسی تۆنگ و تائێستاش چاره‌سه‌ر نه‌كراوه‌. یه‌كێك له‌ ره‌گه‌زه‌كانى ئه‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گه‌شه‌ى ئابوورییه‌. ساڵه‌كانى سه‌ره‌تا زۆر نائارام بوو تا ئه‌و كاته‌ى توانرا ئابوورى چین رزگار بكرێت له‌و كاره‌ساته‌ ئابوورییه‌ى ماوتسی تۆنگ هێنایه‌ ئاراوه‌. له‌ ناوه‌ڕاستى ده‌ساڵى یه‌كه‌مى ئه‌م سه‌ده‌یه‌وه‌ ئابوورى گه‌شه‌ى كرد به‌ڵام بارگرژى دروست كرد له‌ناو ده‌سته‌ بژێرى ئابوورى چیندا. هه‌ر بۆیه‌ له‌ ئێستادا له‌ رووی ستراتیژه‌وه‌ چین فۆكسی له‌سه‌ر ناوخۆیه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ى دۆخه‌كه‌ ئاڵۆز ده‌كات ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ به‌كاربه‌رانى ناوخۆ ناكرێت ئاستى گه‌شه‌ى ئابوورى رابگیرێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ى گه‌یشتن به‌ بازاڕه‌ جیهانییه‌كان پێویستییه‌كى ستراتیژییه‌، بۆ ئه‌و كاره‌ش چین پشت ده‌به‌ستێت به‌گه‌یشتن به‌و رێڕه‌وه‌ ئاوییانه‌ى كه‌ به‌ستراونه‌ته‌وه‌ به‌ به‌نده‌ره‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌كانییه‌وه‌. تا ئێستاش بیرۆكه‌ى گواستنه‌وه‌ى كاڵا بۆ ڕۆژئاوا ( به‌رێگه‌ى ئاوریشمی) گه‌شه‌ى نه‌سه‌ندووه‌ ئه‌گه‌ر چی ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كى زۆرى په‌یدا كرد.

ئێستاشی له‌گه‌ڵ بێت بنه‌ماى ستراتیژی چین بریتییه‌ له‌ گه‌یشتن به‌ ئۆقیانوسه‌ جیهانییه‌كان، هه‌روه‌ك چۆن یابان مه‌به‌ستی بوو بگات به‌كه‌ره‌سته‌ خاوه‌كان، ئه‌م دوو گرفته‌ ستراتیژییه‌ش له‌چه‌ن پرسێكى گرنگدا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌. پێویسته‌ له‌سه‌ر چین كه‌ هێزه‌ ده‌ریاییه‌كه‌ى به‌هێز بكات جا به‌ هه‌ر نییه‌تێك بێت، به‌مه‌ش هێزه‌كانى دیكه‌ى ئۆقیانوسی ئارام زۆ نیگه‌ران ده‌كات به‌تایبه‌ت ولاته‌ یه‌كگرتوه‌كانى ئه‌مه‌ریكا. ئه‌وه‌ى لێره‌دا گرنگه‌ هاوپه‌یمانییه‌ به‌رفروانه‌كه‌ى ئه‌مه‌ریكایه‌ كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ نه‌یاره‌ فه‌رمى و نافه‌رمییه‌كانى چین له‌خۆ ده‌گرێت:

ژاپۆن، كۆریاى باشور، تایوان، فلیپین، ئه‌ندنوسیا، ڤێتنام، سه‌نگافوره‌، ئوستڕالیا و هه‌ندستان. ئه‌م هاوپه‌یمانێتییه‌ ستراتیژییه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌ و له‌ هه‌مانكاتدا هاوپه‌یمانێتییه‌كى ئابوورى زۆر گرنگیشه‌ كه‌ چه‌ند هاوبه‌شێكى ئابوورى چینیش له‌خۆده‌گرێت.

ئه‌مه‌ش ده‌توانێت درێژكراوه‌ى خاڵه‌كانى ته‌نگه‌تاوكردنى چین له‌ خۆبگرێت و رێگرى لێبكات بۆ گه‌یشتن به‌ئۆقیانوسه‌كان و دواجار ئه‌مه‌ش زیان ده‌گه‌یه‌نێت به‌ گه‌شه‌پێدانى ئابوورى و ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ كه‌ ناسه‌قامگیری كۆمه‌ڵایه‌تى دروست بكات. ئه‌مه‌ریكا له‌و باره‌وه‌ نه‌ رێگرى كردووه‌ له‌ چین و نه‌هه‌ڕه‌شه‌شى له‌و باره‌وه‌ كردووه‌. به‌ڵام ده‌بێت چین بیر له‌و ئه‌گه‌ره‌ بكاته‌وه‌ و كه‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌توانێت چ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى قووڵ له‌سه‌ر چین دروست بكات. له‌ دیدی وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكاوه‌، جوڵه‌ به‌ئاڕاسته‌ى رۆژهه‌ڵات له‌ هێڵى ئه‌لوشیان-مالاكا رێگه‌ به‌چین ده‌دات كه‌ بچێته‌ ناو ئۆقیانوسی ئارامه‌وه‌ و ئه‌مه‌ش هه‌ڕه‌شه‌ له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانى ئه‌مه‌ریكا دروست ده‌كات. وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا ناتوانێت ده‌ستبه‌ردارى ئه‌و هاوپه‌یمانێتییه‌ ببێت و چینیش ناتوانێت ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ قبوڵ بكات.

چین ناتوانێت به‌شێوه‌ى راسته‌وخۆ رووبه‌ڕووى هێزه‌كانى ئه‌مه‌ریكا ببێته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى هێزى ده‌ریایی چین له‌ جه‌نگدا تاقی نه‌كراوه‌ته‌وه‌. ره‌نگه‌ چین بتوانێت هێزى ده‌ریایی ئه‌مه‌ریكا شكست بدات، به‌ڵام ناتوانێت له‌وه‌ دڵنیابێت، ئه‌گه‌ر چینیش له‌و جه‌نگه‌دا شكست بهێنێت، لێكه‌وته‌كانى زۆر كاره‌سات بارده‌بن له‌سه‌ر رژێمى سیاسی چین. وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانى ئه‌مه‌ریكا خاوه‌ن توانایه‌كى سه‌ربازى زه‌به‌لاحه‌. به‌پێى ستراتیژی پێشووى جه‌نگى ئه‌مه‌ریكا، ره‌نگه‌ى یه‌كه‌مین شكست، هێرشێكى پێچه‌وانه‌ى زۆر گه‌وره‌ به‌دواى خۆیدا بهێنێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا نییه‌تى ئه‌وه‌ى نه‌بێت كه‌ به‌نده‌ره‌كانى چین گه‌مارۆ بدات، مه‌ترسی جه‌نگ به‌دوور ده‌زانرێت.

به‌ڵام ده‌بێت چینیش وا له‌ وڵاته‌یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا بنواڕێت كه‌ دژ به‌جه‌نگه‌، ره‌نگه‌ ده‌ركه‌وتنى چینییه‌كان به‌س بێت بۆ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا بۆ ره‌تكردنه‌وه‌ى ململانێیه‌كى گه‌وره‌تر و كێشانه‌وه‌ هێزه‌كان به‌هۆى گه‌مارۆوه‌. كه‌واته‌ ره‌نگه‌ ستراتیژی لاوه‌كى چین له‌وه‌دا خۆى ببینێته‌وه‌ كه‌ ویستی خۆی بۆ شه‌ڕ له‌ناوچه‌یه‌كدا نیشان بدات كه‌ زۆر گرنگ نه‌بێت بۆ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا تا كاردنه‌وه‌ به‌دواى خۆیدا نه‌هێنێت.

بیرۆكه‌ى داگیر كردنى تایوان له‌ لایه‌ن چینه‌وه‌ بڵاو بۆته‌وه‌، ئه‌م بڕیاره‌ گه‌ر بدرێت ژیرانه‌ نابێت هه‌م له‌ رووى سه‌ربازى و هه‌م له‌ رووی سیاسییه‌وه‌. پرۆسه‌ سه‌ربازییه‌ وشكاوه‌كییه‌كان ئاڵۆزن، بردنه‌وه‌ و دۆڕان تیایدا له‌ ریگه‌ى هه‌وڵه‌ لۆجستییه‌ به‌رفراوانه‌كانه‌وه‌ به‌ده‌ست دێت. هه‌وڵه‌كان بۆ پشتیوانى كردنى هێزه‌كان ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ به‌ئامانج بگیرێت له‌ رێگه‌ى موشه‌ك، ژێرده‌ریایی، هێزى ئاسمانى دژ به‌كه‌شتى ئه‌مه‌ریكا. چینییه‌كان ده‌بێت ئه‌وه‌یان له‌ پێش چاو بێت كه‌ هه‌موو دوژمنێك ئه‌گه‌رى تێكشكانى هه‌یه‌.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌بێت چین ویست و هێزى سه‌ربازى خۆى نمایش بكات به‌بێ ئه‌وه‌ى كه‌ مه‌ترسی بكات به‌شكست هێنانه‌وه‌. به‌واتایه‌كى دیكه‌ ده‌بێت هێرش بكاته‌ سه‌ر ئامانجێك كه‌ به‌هادار نه‌بێت و واش مه‌زه‌نده‌ بكات كه‌ وڵاته‌یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا مه‌ترسی ئه‌وه‌ ناكات كه‌ له‌شوێنێكدا شه‌ڕ بكات هێزه‌ چینییه‌كان تیایدا جێگیر بوون و كۆبوونه‌ته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌م ستراتیژه‌ش دوو گرفتى هه‌یه‌، یه‌كه‌م، وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا له‌م فێله‌ تێده‌گات و ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ بڕیارى چوونه‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌ بدات بۆ رێگرى كردن له‌ دروست بوونى شه‌ڕێكى گه‌وره‌ تر. ته‌نانه‌ت گه‌ر ئه‌مه‌ریكاش بیه‌وێت پاشه‌كشێ بكات، ره‌نگه‌ هاوپه‌یمانه‌كانى هێنده‌ گومان و ترس بوروژێنن كه‌ ئه‌مه‌ریكا په‌شیمان بكه‌نه‌وه‌. ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ گرفتى دووه‌مدا یه‌ك ده‌گرێته‌وه‌: ئه‌ندامانى هاوپه‌یمانێتییه‌كه‌ بۆخۆشیان هێزه‌ ئابوورى گرنگن. یه‌كێك له‌ حاڵه‌ته‌ دژ به‌یه‌كه‌كانى بۆ چین ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ى گه‌وره‌ترین مه‌ترسی ستراتیژی دروست ده‌كه‌ن هه‌ر بۆخۆیان ره‌گه‌زى سه‌ره‌كى ئابووری چین پێك ده‌هێنن. ره‌نگه‌ ده‌ست گرتن به‌سه‌ر دوورگه‌یه‌ك له‌به‌رامبه‌ر تایوان كاردانه‌وه‌ى ئه‌مه‌ریكاى به‌دواوه‌ بێت، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا ئه‌ندامانى هاوپه‌یمانێتییه‌كه‌ ده‌هێنێته‌ سه‌ر باوه‌ڕ هێنان به‌ مه‌ترسی چین و ئه‌مه‌ش ناچاریان ده‌كات پشتیوانى وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا بكه‌ن تا رێوشوێنى سزاى ئابوورى بگرێته‌ به‌ر.

چین بۆ ئه‌وه‌ى سه‌قامگیر بێت پێویسته‌ بتوانێت پارێزگارى له‌ گه‌شه‌ى ئابوورى بكات. ناتوانێت چه‌ند رێكارێك بگرێته‌ به‌ر كه‌ ئه‌م ئه‌ركه‌ سه‌ختتر بكات. هه‌روه‌ها ناشكرێت رێگه‌ به‌وه‌ بدات كه‌ هێزه‌ ده‌ریاییه‌كانى ئه‌مه‌ریكا هه‌نگاوێك بنێت كه‌ ئابوورى چین توشی داڕمان بكات. دۆخى ئێستاى ئابوورى چین باش نییه‌ و بیماره‌، جه‌نگیش ناتوانێت باشتری بكات. چین كارێكى هه‌ڵه‌شه‌ ده‌كات گه‌ر ئه‌مه‌ریكا بجوڵێنت له‌و باره‌وه‌. چاره‌سه‌رى سه‌ره‌كى بۆ چین ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ وڵاته‌یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا بگاته‌ رێكه‌وتن له‌سه‌ر پرسه‌ ئابوورییه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كان و له‌و راستییه‌ش تێبگات كه‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا هیچ نییه‌تێكى بۆ ئه‌نجامدانى شه‌ڕ نییه‌ و ته‌نها له‌ حاڵه‌تێكدا په‌نا ده‌باته‌ به‌ر شه‌ڕ ئه‌ویش به‌هۆى فشارى زیاد له‌ پێویستى چین. پێویسته‌ له‌سه‌ر چین ئه‌و هاوپه‌یمانێتییه‌ى له‌دژى دروست بووه‌ لاواز بكات له‌ رێگه‌ى روونكردنه‌وه‌ ئه‌وه‌ى كه‌ هیچ نییه‌تێكى نییه‌ بۆ هه‌ڵگیرساندنى شه‌ڕ و له‌ به‌رامبه‌ردا كارده‌كات بۆ گونجاندنى ئابوورییه‌كه‌ى له‌گه‌ڵ ئه‌وانى دیدا. به‌واتایه‌كى دیكه‌ پێویسته‌ چین ده‌ست به‌ردارى شه‌ڕ ببێت و ئاشته‌وایی ئابوورى و سیاسی بهێنێته‌ ئاراوه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ى ئه‌وه‌ نیشان بدات كه‌له‌ژێر گوشار و به‌زۆر ئه‌و كاره‌ ده‌كات.

چین وڵاتێكى زلهێزه‌. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ته‌واوى وڵاته‌  زلهێزه‌كان خاڵى لاوازیشیان هه‌یه‌، هه‌ربۆیه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر ركابه‌ره‌كانى له‌و خاڵه‌ لاوازانه‌ تێبگه‌ن. ترس و به‌ئاگا بوون وا له‌ هێزه‌كان ده‌كات زیاتر فۆكس بخه‌نه‌ سه‌ر هێز و خاڵه‌ لاوازه‌كان پشت گوێ بخه‌ن، هه‌ربۆیه‌ مه‌یلیان به‌لاى گه‌وره‌ كردنى هێزى ركابه‌ره‌كانیانه‌وه‌یه‌. پێویستییه‌ك هه‌یه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ى وورد و بێ لایه‌نانه‌ بۆ خۆ به‌دوور گرتن له‌ زیاده‌ڕه‌ویی و به‌كه‌م زانین و دواجار به‌هه‌ڵه‌ خوێندنه‌وه‌ى تواناكانى به‌رامبه‌ر.

سه‌رچاوه‌:
وجهة النظر الإستراتيجية للصين
نوسين: جورج فريدمان
وه‌رگێڕى عه‌ره‌بى: اسماء رفاعي
https://albosla.net/%d9%88%d8%ac%d9%87%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%b8%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d8%ac%d9%8a%d8%a9-%d9%84%d9%84%d8%b5%d9%8a%d9%86/

هەواڵی زیاتر

هەواڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 2 کاتژمێر پێش ئێستا

ئەنجومەنی ئاسایش بۆ تاووتوێكردنی ڕەوشی فەڵەستین كۆدەبێتەوە

هەواڵی کوردستان 2 کاتژمێر پێش ئێستا

خوێندنی ناو پۆل دەستیپێكردەوە

هەواڵی کوردستان 2 کاتژمێر پێش ئێستا

هاووڵاتییەك بە دەستی براكەی كوژرا