حیزبە ئیسلامییەکانی عێراق لە لێواری هەڵدێردا

کراوەیی ئیسلامی

Alternate Text

حەسەن یاسین

لە دوای 9ی نیسانی 2003وە لە عێراقدا، حیزبە ئیسلامییە سیاسییەکان و بە دیاریکراویش حیزبە ئیسلامییەکانی شیعە فەرمانڕەوایی عێراقیان کردووە.
ئەگەر فاکتەری دەرەکی نەبایە، خۆپیشاندانەکانی تشرینی ساڵی 2019 لە خۆپیشاندانەوە دەبوون بە راپەڕین و حکومەتی عێراقیان دەڕووخاند، بەڵام هێشتاش هەر کاریگەریی گەورەیان هەبوو، چونکە توانییان حکومەتی عێراق ناچار بکەن سێ هەنگاوی گرنگ بهاوێژێ:

یەکەم: پەرلەمان و حکومەت بڕیاری هەڵبژاردنی پێشوەختیاندا.
دووەم: پەرلەمانیان ناچارکرد گۆڕانکاریی گەورە لە لووتکەی دەسەڵاتی کۆمیسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردندا بکات. ئەگەرچی ئەم هەنگاوە لە جێبەجێ کردندا ئاراستەی خوازراوی نەگرتەبەر.

سێیەم: سەرۆک وەزیرانێکیان ناچارکرد واز لە پۆستەکەی بهێنێت. ئەمە لە دوای 2003وە، یەکەمین جار بوو کەسێکی بەمیراتی شیعە مەزهەب، دوور لە مەیلی شیعەگەریی سیاسی و لە دەرەوەی حزبە ئیسلامییە سیاسییەکانی شیعە، بکرێت بە سەرۆک وەزیران!

لە هەڵبژاردنی پێشوەختەی 10ی تشرینی یەکەمی 2021 دەنگدەران گورزێکی جەرگبڕیان لە حزبە سیاسییە ئاینییەکان وەشاند، یان با بە دیوێکی تر بیڵێین: بەشێک لە حیزبە سیاسییە شیعەکان ئەوەیان دوورییەوە کە چاندبوویان.

عادل عەبدولمەهدی، دوایین چانسی حوکمڕانیی حیزبە سیاسییە ئایینییەکان بوو لە عێراق. حیزبە ئیسلامییە شیعەکانی عیراق، درکیان بەوە نەکردبوو کە خستنی عەبدولمەهدی لەلایەن شەقامەوە، خستنی یەکجارەکیی ئیسلامی سیاسیی عێراقە. پێشتریش، بە هاتنە پێشەوەی محەمەد حەلبوسی بۆ نێو مەیدانی پڕۆسەی سیاسی، زەنگی کۆتاییهاتنی ئیسلامی سیاسیی سوننەی عێراق درابوو بە گوێی ئیسلامییە سوننەکانی عیراق و لە هەڵبژاردنەکانی 10ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵ 2021 یشدا کەوتنی بەتەواوەتی ئەو رەوتەمان بینی.

لە 18ساڵی رابردوودا ئیسلامییەکان، بە شیعە و سوننەوە فەرمانڕەوایی عێراقیان کردووە و کورد و عەلمانییەکانی عەرەب، فەرمانڕەوا نەبوون، بەڵکو تەنیا بەشداربوون لە فەرمانڕەوایی.

بەشێک لە حیزبە ئیسلامییە سیاسییە شیعەکان دەسەڵاتی راپەڕاندنیان بەدەستەوە بوو، ئیسلامی سیاسیی سوننە، دەسەڵاتی یاسادانانی بەدەستەوە بوو، کەچی ئەوەی لە عێراقدا لەسەر دەستی بڕیاربەدەستانی ئەو دوو تایەفەیە دیتمان، گەندەڵیی لە رادەبەدەر، لاوازیی و بگرە نەبوونی یاسا، داڕمانی پایەکانی دەوڵەت و بێهەژمون کردنی بوو.

گەورەترین تەنگژەی ئیسلامییەکان، ئەوکاتە دەستپێدەکات کە دەبنە فەرمانڕەوای وڵات، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئیسلامییەکان نایانەوێت و لەبەرژەوەندیشیاندا نییە، باوەڕ بەو راستییە بهێنن کە ئایین و سیاسەت دوو شتی جیاواز و قابیل بە ئاوێتەکردن نین!

کە ئایین و سیاسەت تێکەڵ دەکرێن نە ئایین دەمێنێت و نە سیاسەت، لەبەرئەوەی گروپێک لە کەسانی سیاسی، کە بڕوایان بە زاڵکردنی بەرژەوەندیی خۆیان بەسەر بەرژەوەندیی گشتییەوە هەیە، فەرمانڕەوایی وەک هەلێک کە پێیانوایە دووبارە نابێتەوە، دەقۆزنەوە بۆ خۆ دەوڵەمەند کردن.

ئێستا گەلی عەرەبی عێراق بەگشتی برسین، بێ سەرەتاییترین مافن، خزمەتگوزارییان وەک کارەبا، ئاو، خۆراک نییە، ئازادییان نییە، کۆمەڵ نەک هەر بەرەو مەدەنییەت نەبراوە، بەڵکو رۆژ بە رۆژ برەو بە هەستی عەشایەری دەدرێت و ژنان لەوپەڕی چەوساندنەوەدان و لە مێژووی عێراقدا (کە لە ساڵی 1921 ئینگلیز دروستیکرد) وێنەی نەبووە. خوێندن و پەرەوەردە روو لە پاشەکشەیە.

سەرەڕای هەموو ئەوانەی باسمانکردن، کەچی بەشێک لە سەرانی حزبە ئیسلامییەکانی عێراق، بازرگانی گەورەی نەوتن و سەرمایەیان رۆژ بە رۆژ کێرڤی هەڵدەکشێ، بۆیە دەنگدەران گەیشتە تینیان و چیتر ئەو ستەمەیان پێ قبوڵ نەکرا، بەو ئومێدەی بتوانن لەسایەی فەرمانڕەواییەکی مەدەنیدا ژیانێکی ئاسودە بەسەربەرن.