داعش لێدان لەدوای لێدان دەلەرزێت، كێ نهێنییەكانی رێكخستن دزەپێدەكات؟

کراوەیی ئیسلامی

Alternate Text

ن: ئەحمەد سوڵتان

لە هەڵمەتێكی نوێی هێزەكانی سوریای دیموكرات، سەركردەی دیاری داعش محەمەد عەبدولعەواد ناسراو بە (رەشید) دەستگیركرا، ناوبراو پلانی داڕشتبوو هەڵكوتێتە سەر (بەندیخانەی غوەیران) لە شاری حەسەكە و گیراوانی داعش لەو بەندیخانە دەرباز بكات، بەو هیوایەی شانەی چەكداریان لێدروستبكاتەوە كە دوای رووخاندنی خیلافەتی داعش لە ئازاری 2019 تووشی شكست و پەرتەوازەیی بوون.

دەستگیركردنی عەواد ئەڵقەیەكە لە زنجیرەی تیاچوونی سەركردەكانی داعش لە چەند مانگی رابردو، ئەمە دوای ماوەیەكی كورتە لە دەستگیركردنی حاجی حامید عێراقی جێگری ئەبوبەكر بەغدادی و بەرپرسی دۆسیەی نەوت و كانزاكان لە دەسەڵاتەكەی داعش، ناوبراو دوای شەش مانگ چاودێریكردنی لەلایەن دەزگای هەواڵگری عێراقەوە دەستگیركرا.

تیاچوونی سەركردەكانی داعش بۆتە شتێكی ئاسایی، ئەمەش لە چوارچێوەی هەڵمەتی دژ بە تیرۆر كە لەلایەن هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكانەوە بەڕێوەدەچێت، ئەمەش هێندەی تر ئەگەری گەڕانەوەی خیلافەتی داعش دوردەخاتەوە.

ئەبوبەكر بەغدادی رێبەری پێشووی داعش، بەجلێكی رەشەوە لە مزگەوتی نوری لە موسڵ لە تەمموزی 2014 "وتاری راگەیاندنی خیلافەت"ی خوێندەوە، ئەوە راگەیاندنی خیلافەت بوو لەو ناوچانەی لەژێر دەستیدابوو لە عێراق و سوریا، پاش چەند ساڵێكی كەم و بەدیاریكراویش لە نیسانی 2019 جارێكی تر خەلیفەی داعش دەركەوتەوە كە سیمای گۆڕابوو، ریشی رەنگی خەنەیی كردبوو، كۆتایی خیلافەت و گەڕانەوە بۆ قۆناغی پێش خیلافەتی راگەیاند، داوای لە شوێنكەوتوانی كرد بەردەوام بن لە جەنگی پارتیزانی دژی نەیارانی داعش.

لە نێوان ئەو دوو مێژووەدا، رێكخراوی داعش هەڵكشان و داكشانی بەخۆوەبینی، دوای ئەوەی لە زمان وتەبێژی پیشوتر ئەبومحەمەد عەدنانی راگەیەنرا كە خیلافەتەكەیان بە شمشێر و هێز دامەزراندووە، گەیشتونەتە ئامانج و سەركەوتنی كۆتایی كە لە دامەزراندنی یەكەم شانەی كۆمەڵەی تەوحید و جیهادەوە لە  2003 كاریان بۆ كردووە، بەڵام زۆری نەبرد رێكخراوەكە تووشی شكستی گەورەبوو، یەك لە دوای یەك سەركردەكانی لەدەستدا، ئیتر دڵنیابوون كە خەونی سەركەوتن زوو لەناوچوو.

سەرەڕای لەناوچوونی خیلافەتەكەی، دەزگای پڕوپاگەندەی داعش هەوڵدەدات شكستە قورسەكانی وا وێنابكات كە تەنها "شكستێكی كاتی"ە، هەروەك هەوڵدەدات ئەو هێرشانەی چەكدارەكانی یان هاوسۆزەكانی ئەنجامیدەدەن بكاتە بەڵگەی بەردەوامی و پەرەسەندنی خیلافەت لە شوێنی نوێدا، هەروەك وتەبێژی پێشوو ئەبوحەسەن موهاجیر لە تۆمارێكی دەنگیدا بەر لە شكستی داعش لە ئازاری 2019 رایگەیاند رێكخراوەكە شكستی نەهێناوە، بەڵكو گۆڕەپانی جەنگ فراوانكراوە بۆ چەندین بەرە و سەركردەكانی رێكخراوەكە پلانیان داناوە كە چەندین ساڵ بەردەوامبێت.

هەڵاتن بەرەو پێشەوە

داعش هەوڵدەدات پشت بە تاكتیكی (هەڵاتن بۆ پێشەوە) ببەستێت، وەك جەختكرنەوە لە دروشمی (بەردەوامە و بەرەوپێش دەڕوات) لە رێگەی تیشك خستنەسەر ئەندامەكانی لە زیاتر لە وڵاتێك، تا دەریبخات كە تێكنەشكاوە بەتەواوی و بەرەی تری جەنگی كردوەتەوە وەك موهاجیر ئاماژەی پیداوە.

دەزگاكانی راگەیاندنی داعش (بە دیوانی راگەیاندن ناسراوە و بەرپرسی یەكەمە لە پڕوپاگەندە بۆ داعش)، دوای وتارەكەی ئەبوبەكر بەغدادی لە نیسانی 2019 زنجیرەیەكی ڤیدۆییان بڵاوكردەوە، تێیدا چەكدارانی رێكخراوەكە لە رۆژئاوا و ناوەڕاستی ئەفەریقا، باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا، هیندستان، پاكستان، ئەفغانستان، قەوقاز، سینای میسر، عێراق و سوریا دەردەكەون، بەیعەت بۆ خەلیفەی رێكخراوەكە نوێدەكەنەوە و بەڵێنی بەردەوامی جەنگ دەدەن.

تەریب لەگەڵ هەڵمەتی پڕوپاگەندە، شانەكانی داعش لە چەندین وڵاتی جیاواز  لەژێر ناوی (غەزای تۆڵەی خەڵكی شام) هێرشی تیرۆریستیان ئەنجامدا، ئەمەش بە ئامانجی بەرزكردنەوەی ورەی ئەندامانی و زەقكردنەوەی ئەوەی كە "جیهادی جیهانی" بەردەوامە، هەروەك لە هێرشەكانی نیسانی 2014 بینرا كە كۆمەڵەی تەوحیدی نیشتمانی سریلانكا بە سەركردایەتی زەهران هاشمی دوای ماوەیەكی كورت لە بەیعەتدانی بە داعش ئەنجامیدا. هەروەك داعش رایگەیاند كە چەند گرووپێك لە ناوەڕاست و باشووری ئەفەریقا بەیعەتیان داوە بە رێكخراوەكە، لەوانە: كۆمەڵەی هێزە دیموكراتیە هاوپەیمانەكان لە كۆنگۆ و كۆمەڵەی لاوانی مۆزەنبیق كە لەژێر پەیكەری پێكهاتەیەكدا یەكیانگرتوە بەناوی (ویلایەتی ناوەڕاستی ئەفەریقا)، هەرچەندە ئەو دوو گرووپە هیچ هەماهەنگیەك لە نێوانیاندا نەبووە.

داعش لە چەندین وڵاتی ئەفەریقا دۆخی ناجێگیرە و رووبەڕووی جەنگی تایەفی، ستەمی رەگەزی بوەتەوە، ئەمەش لەپێناو دروشمی (خیلافەت بەرەوپێش دەڕوات)، هەندێك لە گرووپە خۆجێییەكان هەمان تاكتیك و شێوازی جەنگی داعش پەیڕەودەكەن، تەنانەت لە پۆشاك، زمانی گوتار و پڕوپاگەندە.
لەلایەكی ترەوە، داعش هەوڵیداوە كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكا لە ئەفغانستان لە ئابی ساڵی رابردوو بقۆزێتەوە بۆ لەخۆگرتنی ئەندامی نوێ و ئەنجامدانی زنجیرەیەك هێرش دژی هێزەكانی تاڵیبان، دیارترینیان هێرشكردنە سەر نەخۆشخانەی كابول بوو لە تشرینی دووەمی 2021، لەپاڵ ئەمەشدا هێرشی راگەیاندنی بۆسەر تاڵیبان و گرووپەكانی تر چڕكردوەتەوە، تۆمەتباریان دەكات بە لادان لە جیهادی راستەقینە، هاوكات هانی گرووپە توندڕەوەكانی داوە كە لە بزووتنەوەی تاڵیبان جیابنەوە و لێیدوربكەونەوە.

لەگەڵ جەختكردنەوەی داعش لەسەر بەرەوپێشچوون لە دەرەوەی ناوەند، وەك جێبەجێكردنی تیۆری (جوڵەی هەردوو باڵ)، بە گوێرەی ئاماری ئەو چالاكیانەی هەفتەنامەی (نەبەء) زمانحاڵی داعش بڵاویدەكاتەوە چەقی چالاكی رێكخراوەكە لە عێراقە، بە دوایدا سوریا لە پلەی دووەمدایە، هەندێكجار جیاوازییەكی كەمی هەیە لە ژمارەی چالاكییەكانی داعش لە سوریا بەراورد بە عێراق.

بەڵگەی لاوازی نەك بەهێزی

لەلایكی ترەوە، هێرشەكانی داعش ئاماژەیە بۆ لاوازی رێكخستنی رێكخراوەكە، هەرچەندە نكوڵی لەوەناكرێت كە هێشتا مەترسییەكی ئەمنییە، بەڵام توانای ئەنجامدانی هێرشی لە چەند ساڵی رابردوودا لاواز بووە، ئاماری چالاكی رێكخراوەكە كە هەفتەنامەی (نەبەء) بڵاویدەكاتەوە، دەرخەری ئەو راستییەیە كە پاشەكشەیەكی رێژەیی لە چالاكییەكانی رێكخراوەكەدا لەم ماوەی دوایدا هەیە، بۆ نموونە لە ماوەی نێوان 24 تشرینی دووەم تا 23 كانونی یەكەمی 2021 داعش 187 هێرشی ئەنجامداوە، بە تێكڕای 46 هێرشی هەفتانە، بەراورد بە 260 هێرش لە هەمان ماوەدا لە ساڵی 2020، واتە تێكڕا هەفتانە 65 هێرشی ئەنجامداوە، لە هەمان ماوەدا و ساڵی 2019 رێكخراوەكە 321 هێرشی ئەنجامداوە بە تێكڕای 80 هێرش لە هەفتەیەكدا. ئەو هێرشانەش لە دە ناوچە ئەنجامدراون بەمجۆرە: عێراق، سوریا، رۆژئاوای ئەفەریقا، ناوەڕاستی ئەفەریقا، سۆماڵ، نیمچەدورگەی سینا، باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا، ئەفغانستان، پاكستان و هیندستان. لەونێوەندەدا عێراق لەپێشەوەی ئەو وڵاتانەیە كە زۆربەی كات داعش هێرشی تیرۆریستی تێدا ئەنجامداوە، هەندێك جاریش یەكەم نەبووە و سوریا لەپێشەوەی بووە لە نێوان ساڵانی 2019 و 2020، هەروەك لە چارەكی كۆتایی ساڵی 2021 ئەفغاانستان زۆرترین هێرشی تیرۆریستی بەخۆوەبینیوە، بەڵام لقی رۆژئاوای ئەفەریقا تا رادەیەك رێژەیەكی نیمچەجێگیری بەخۆبینیوە.

ئەو ئامارانەی خرانەڕوو ئاماژەیە بەوەی چالاكییەكانی داعش بەراورد بە سەردەمی زێڕینی دەسەڵاتی لە 2014- 2015 كەمیكردووە و لە رووی جوگرافیشەوە پەرتەوازەیە، بۆ نموونە 45- 50% هێرشەكانی داعش لە عێراق بووە، سەرجەم لقەكانی تری رێكخراوەكە (12 لق) چالاكییەكانیان 50% بووە، لە هەندێك حاڵەتیش هەندێك ناوچە هێرشی زۆر كەم و بچووكی بەخۆوەبینیوە، بۆ نموونە سوریا، سۆماڵ و سینا لە مانگی كانوونی یەكەمی 2021 لە هەفتەیەكدا هێرشێك یان دووانی تێدا ئەنجامدراوە.

عێراق، گۆڕەپانی سەرەكی هێرشەكان

بوونی عێراق بە چەقی چالاكیەكانی داعش بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێتەوە، لەوانە: زۆری ژمارەی عێراقییەكان لەناو داعش، ڤلادیمێر فۆرۆنكۆڤ بەرپرسی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە نەتەوە یەكگرتووەكان ژمارەی چەكدارانی داعش بە رەگەز عێراقی بە 10 هەزار دەخەمڵێنێت، هۆكارێكی تریش ئەوەیە كە لایەنی ئەمنی لە عێراق لاوازە و چەكدارەكان ئەمە دەقۆزنەوە بۆ ئەنجامدانی هێرش، هەروەك زۆرینەی هێرشەكانیش لەو ناوچانە ئەنجامدەدرێت كە پێگەی رێكخراوەكە تێیدا بەهێزە لەوانە: كەركوك، دیالە، ئەنبار، نەینەوا .... تاد.

ئەوەی تێبینی دەكرێت، رێكخراوەكە بە گشتیی ئامانجی ئاسان دیاریدەكات بۆ هێرشكردنە سەری و لە جێبەجێكردنیشدا شێوازی تەقلیدی بەكاردێنێت، بۆ نموونە بەئامانجگرتنی خەڵكی مەدەنی بە پاساوی هاوكاریكردنی دەزگا ئەمنییەكان، دانانی بۆمبی چێنراو، ئاراستەكردنی موشەكی كاتیۆشا و هاوەن، پێكان بە قەنناس، سوتاندنی بەروبومی كشتوكاڵی و تەقاندنەوەی تاوەری كارەبا، بە كەمی پەنادەبەنە بەر دانانی بۆسە و هەڵكوتانەسەر پێگەی نەیارانیان (بەڵام لقی رۆژئاوای ئەفەریقا جەنگی چەكداری رووبەڕوو پەیڕەودەكات)، كەمتر هێرشی گەورە ئەنجام دەدات، لە ئێستادا بە پلەی یەكەم مەدەنییەكان بەئامانجگیراون پاشان دەزگا و هێزە سەربازییەكان، هەروەك لە مانگی تەمموزی 2021 لە جەژنی قوربان تەقینەوەیەكی لە یەكێك لە بازاڕەكانی ناوچەی سەدر لە رۆژهەڵاتی بەغداد ئەنجامدا.

جگە لەو هێرشانەی چەكدارەكانی ئەنجامیدەدەن، داعش خاوەندارێتی ئەو هێرشانەش دەگرێتە ئەستۆ كە گورگە تەنیاكان ئەنجامیدەدەن، وا بڵاودەكاتەوە كە گوایە ئەمانە وەك وەڵامدانەوەیەكی داواكاری داعش ئەنجامدراون. عیماد علو شارەزا لە كاروباری سەربازی و ستراتیجی پێیوایە داعش هاوشێوەی زۆرێك لە رێكخراوە چەكدارەكان هێشتا لە بانگەشە و پڕوپاگەندەی ئەوەی كە رێكخستنێكی بەهێزە بەردەوامە، تا ئەندامی زیاتر لەخۆی كۆبكاتەوە و چەكداری نوێ بێنتە ریزەكانیەوە و سەرچاوەی مرۆیی خۆی پەرەپێبدات كە لە ماوەی رابردودا رووی لە كزی كردووە. ئەو شارەزایە دەشڵێت: داعش وەك ساڵی 2014 بەهێز نییە، بەڵكو لە عێراق و سوریا تێكشكاوە و توانانی جەنگدانی لەدەستداوە، ژمارەیەكی زۆری سەركردە و ئەندامانی تیاچوون، توانا مرۆیی و رێكخراوەییەكەی هەرەسیهێناوە، گۆرینی پەیكەری ناوخۆ و هەڵوەشاندنەوەی دیوانەكان كە كاروباری كارگێڕیان دەبرد بەڕێوە جۆرێكە لە داننان بە شكست و پەیڕەوكردنی جەنگی پارتیزانی و جەنگی ماوەدرێژ.

محەمەد یوسری توێژەری میسری لە بواری بزاوتە ئیسلامییەكان ئاماژە بەوەدەدات كە داعش بە راشكاوی داننانێت بە شكستی خۆیدا، هەوڵدەدات بیسەلمێنێت كە هێشتا بەهێز و چالاكە، بەڵام واقیع پێماندەڵێت كەفوكوڵی رێكخراوەكە كۆتایهاتووە، كاریگەری لە زۆربەی ناوچەكانی بوونی سنورداربووە. ئەو توێژەرە پێیوایە داعش بەجۆرێك وێنای شكستەكانی دەكات كە پەیڕەوكردنی شێوازی لێدە و هەڵێیە و ئامادەسازییە بۆ قۆناغی داهاتوو كە بەهێزتردەبێت لە قۆناغی پیشووتر و هێشتا رێكخراوەكە چالاك و كاریگەرە، ئەمەش پێچەوانەی واقیعە.

ناكۆكی ناوخۆیی و بەردەوامی شكست

لاوازبوونی توانای سەربازی و رێكخراوەیی داعش بەشێكی پەیوەستە بە ناكۆكی و ململانێی نێوان رەوتەكانی ناوخۆی رێكخراوەكە، لە چەند ساڵی رابردوو رێكخراوەكە لە دۆخی ململانێی چەند گرووپێكی ناوخۆیدا بوو لەسەر بنەمای بەرژەوەندی، ئایدۆلۆجیا و رەگەزی.

ئەو هۆكارە لەپال هۆكارەكانی تر رۆڵی بینی لە كەوتنی داعش و دۆزینەوەی حەشارگەی سەركردە دیارەكانی رێكخراوەكە و پاشان دەستگیركردنیان یان كوشتنیان، باشترین نموونەی ئەمەش كوژرانی ئەبوبەكر بەغدادی خەلیفەی پێشووی رێكخراوەكەیە دەرئەنجامی دزەپێكردنی زانیاری لەلایەن یاریدەدەركانی و ناپاكی چەند ئەمیرێكی دیاری ناو رێكخراوەكە.

یەكێك لە دیارترین تۆمەتبارەكان بە ناپاكی لەناو رێكخراوەكە جێگرەوەی بەغدادی (حاجی عەبدولا قرداش/ ئەمیر عەبدولمەولا سەلبی توركمانی)ە، ناوبراو یەكێكە لە ئەندامە دامەزرێنەرەكانی داعش و ساڵی 2008 دەستگیركرابوو لە كاتی لێكۆلینەوەكاندا زانیاری ودری لەسەر جیهادییەكان داوەتە هێزەكانی ئەمەریكا، هەروەها دەستگیركردنی ژمارەیەك سەركردەی دیاری داعش لەوانە (حاجی حامید جبوری) جارێكی تر ناپاكی ئەندام و سەركردەكانی داعشی هێنایەوە ناو باس، بە تایبەت كە بە گوێرەی بەیاننامەی دەزگای هەواڵگری نیشتمانی عێراق دەستگیركردنی ئەو سەركردەیە دوای ئەوە هات كە لەلایەن هەندێك وڵاتی ئەوروپیەوە شوێنەكەی دەستنیشانكراوە، بۆچوونی بەهێز ئەوەیە كە شوێنپێهەڵگرتنی حاجی حامید لە رێگەی هاوڕێكانی یان سەركردەی رێكخراوەكە بووە، بە تایبەت كە ژمارەیەك سەركردەی دیار (لەناویاندا ئەمیری دەزگای ئەمنی) بەشێوەی نهێنی دەستگیركران و بەڵێنی هاوكاریان بە دەزگا ئەمنییەكان داوە كە تۆڕەكانی داعش ئاشكرا بكەن و سەركردەكانی لەناوبەرن، دوایەمینیان سەركردەیەكی داعش بوو كە بەشداربووە لە هێرشكردنە سەر كۆبانێ ساڵی 2014.
دیارە ئەو زانیاریانەی دەزگا ئەمنی و هەواڵگرییەكان لە سەركردەكانی داعش و سەرچاوەی تری هەواڵگریەوە  دەستیانكەوتووە، یارمەتی ئەو دەزگایانەی داوە بۆ دەستگەیشتن بە شانەكانی داعش لەسەر ئاستی خۆجێیی و هەرێمی، لەناویاندا شانەی تیرۆریستی مەغریب، كە پلانیان داڕشتبوو بۆ هێرشكردن بە بۆمبی چێنراو، بەڵام لەلایەن دەزگای هەواڵگری و بەهاوكاری دەزگای هەواڵگری ئەمەریكا دەستگیركران، هەروەها شانەی تیرۆریستی لە هەولێر لە هەرێمی كوردستان كە دەستگیركران.

تاكتیكی سوتاندن و لەناوبردن

تێبینی دەكرێت كە دوای دەستگیركردنی سەركردە دیارەكانی داعش، هێرشی تیرۆرستی رێكخراوەكە لە ماوەی رابردوودا رووی لە داكشان كردووە، ئەمەش زیاتر لە هۆكارێكی هەیە، لەسەرویانەوە وشككردنی سەرچاوەی دارایی رێكخراوەكە و پەنابردنی شانە چالاكەكانی بۆ خۆشاردنەوە و چاودێریكردنی دۆخی ئەو سەركردانەی دەستگیركراون ئایا چ زانیاریەكیان داوەتە دەزگا ئەمنییەكان. لەو چوارچێوەدا محەمەد یوسری توێژەری میسری پێیوایە تۆڵەكردنەوە لەناو رێكخراوەكەدا پەرەیسەندووە، بە جۆرێك هەندێك ئەندامی ئاستەكانی خوارەوەی رێكخراوەكە تۆڵە لە سەركردەكانیان دەكەنەوە، یەكێك لەو هۆكارانەش ناكۆكی ناوخۆی ناو رێكخراوەكەیە. ئەو توێژەرە جەخت لەوەدەكاتەوە كە هەندێك لە سەركردەكانی رێكخراوەكە ئەندام و شانە نەیارەكانیان دەنێرنە ئەو شوێنانەی كە مەترسیدارن و ناتوانرێت بە ئاسانی جوڵەی تێدابكرێت، تا بكەونە دەستی هێزە ئەمنییەكان و لەكۆڵیان ببنەوە.

بە وتەی عیماد علو شارەزای بواری سەربازی و ستراتیجی، ناكۆكی لەناو داعش هەر لە سەرەتای دامەزاراندنی خیلافەتەكەیەوە لە 2014 بوونی هەبووە، ناكۆكییەكە لەسەر ئاستی فیكری و رێكخستنە، سەركردەكانی رێكخراوەكەش بە كوشتن و بەندكردنی نەیارەكانیان مامەڵەیان لەگەڵ ئەو ناكۆكیانە كردووە.

بەردەوامی پرۆسەكانی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر

وێڕای دۆخی لاوازی و ململانێی ناوخۆیی داعش، رێكخراوەكە هەوڵیداوە لەگەڵ پێشهاتە نوێیەكان خۆی بگونجێنێت و تواناكانی بەهێزبكات، لەوڕوەوە هەوڵیداوە ناوچە دورەدەستەكان و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا بقۆزێتەوە، لە بەرامبەر ویستی داعش بۆ گەڕاندنەوەی هێز و شكۆ، هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر كە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی سەركردایەتی دەكات بە هاوكارییە دەوڵەتە هەرێمییەكان بەردەوامی هەیە، سەركردەكانی داعش بەئامانجدەگرن و لە هەوڵدان سەرچاوەی دارایی رێكخراوەكە وشك بكەن، تا خەونی گێڕانەوەی خیلافەتی داش لەباربەرن.

سەرچاوە:
ئەخبارولئان

ئەم بابەتە لە بنەڕەتدا لە ناوەندی کوردستان بۆ لێکۆڵینەوە لە ململانێ و قەیرانەکان بڵاوکراوەتەوە

زۆرترین خوێنراو